ค่า Hp/A คืออัตราส่วนระหว่างเส้นรอบรูปของหน้าตัดเหล็กที่รับความร้อน (Hp) กับพื้นที่หน้าตัด (A) มีหน่วยเป็นต่อเมตร เหล็กหน้าตัดบางมีค่าสูง ร้อนเร็ว ต้องทาสีกันไฟหนากว่าเพื่อให้ได้ชั่วโมงทนไฟเท่ากับเหล็กหน้าตัดหนา ค่านี้เป็นตัวเลขตัวแรกที่วิศวกรต้องมีก่อนเปิดตารางความหนา
ผู้รับเหมาที่เคยส่งพื้นที่ผิวไปขอราคาแล้วได้ตัวเลขกลับมาเป็นช่วงกว้าง มักเจอสาเหตุเดียวกัน คือผู้ขายยังไม่รู้หน้าตัดเหล็ก บทความนี้อธิบายว่าค่า Hp/A มาจากไหน คำนวณอย่างไรสำหรับเสาและคาน และตัวเลขที่ได้ถูกนำไปใช้กำหนดความหนาฟิล์มอย่างไร
Hp (Heated perimeter) คือความยาวเส้นรอบรูปของหน้าตัดเหล็กเฉพาะด้านที่สัมผัสความร้อน หน่วยเป็นเมตร A คือพื้นที่หน้าตัดของเหล็ก หน่วยเป็นตารางเมตร เมื่อหารกันได้หน่วยเป็นต่อเมตร (m⁻¹) ค่าในงานโครงสร้างทั่วไปอยู่ในช่วงประมาณ 50 ถึง 300
ความหมายทางกายภาพคือ Hp บอกว่าความร้อนเข้าได้ทางไหนบ้าง ส่วน A บอกว่ามีเนื้อเหล็กเท่าไรที่ต้องทำให้ร้อน หน้าตัดที่มีผิวรับความร้อนมากแต่เนื้อเหล็กน้อย อุณหภูมิจะไล่ขึ้นถึง 500–550°C เร็ว ซึ่งเป็นช่วงที่เหล็กสูญเสียกำลังรับน้ำหนักเกินครึ่ง
เส้นรอบรูป Hp ของหน้าตัดเดียวกันมีได้หลายค่า ขึ้นกับว่าด้านไหนถูกปิดไว้ เสาที่ตั้งลอยรับความร้อนได้ทั้ง 4 ด้าน คานที่มีพื้นคอนกรีตวางทับปีกบนรับความร้อนเพียง 3 ด้าน เพราะปีกบนถูกพื้นปิดไว้
สำหรับหน้าตัดรูปตัว H ที่มีความลึก h ความกว้างปีก b และความหนาเอว tw สูตรที่ใช้ทั่วไปคือ
คานที่รับความร้อน 3 ด้านมีค่า Hp/A ต่ำกว่าเสาหน้าตัดเดียวกันเสมอ จึงต้องการความหนาน้อยกว่า การระบุตำแหน่งการใช้งานของเหล็กแต่ละชิ้นในแบบมีผลต่อปริมาณสีโดยตรง
ตัวอย่างใช้ค่าพื้นที่หน้าตัดจากตารางเหล็กมาตรฐาน JIS G 3192 และคิดกรณีเสารับความร้อน 4 ด้าน
เหล็ก H 300×150×6.5×9 พื้นที่หน้าตัด 46.78 ตร.ซม. หรือ 0.004678 ตร.ม.
Hp \= (2 × 300) + (4 × 150) − (2 × 6.5) \= 1,187 มม. \= 1.187 ม. Hp/A \= 1.187 ÷ 0.004678 \= ประมาณ 254 m⁻¹
เหล็ก H 400×400×13×21 พื้นที่หน้าตัด 218.7 ตร.ซม. หรือ 0.02187 ตร.ม.
Hp \= (2 × 400) + (4 × 400) − (2 × 13) \= 2,374 มม. \= 2.374 ม. Hp/A \= 2.374 ÷ 0.02187 \= ประมาณ 109 m⁻¹
เหล็กตัวเล็กมีค่า Hp/A สูงกว่าตัวใหญ่ราว 2.3 เท่า ที่ชั่วโมงทนไฟเท่ากัน เหล็กตัวเล็กต้องทาหนากว่ามาก แม้พื้นที่ผิวต่อเมตรจะน้อยกว่าก็ตาม โครงการที่ใช้เหล็กหน้าตัดเล็กจำนวนมากมีต้นทุนสีต่อตารางเมตรสูงกว่าโครงการที่ใช้เหล็กหน้าตัดใหญ่ รายละเอียดผลกระทบต่อราคาอยู่ที่บทความราคาสีกันไฟต่อตารางเมตร
ผู้ผลิตสีกันไฟจัดทำตารางความหนาฟิล์มแห้งจากผลทดสอบ โดยแกนหนึ่งเป็นชั่วโมงทนไฟ อีกแกนเป็นช่วงค่า Hp/A ค่าในตารางคือความหนาต่ำสุดที่ต้องทาให้ได้ สีกันไฟ Neocoat ทาได้เที่ยวละ 500 ไมครอน ความหนารวมที่ใช้ในงานจริงอยู่ในช่วง 500–3,500 ไมครอน จำนวนเที่ยวจึงมาจากความหนาในตารางหารด้วย 500
ผลทดสอบตาม ISO 834 ของ Neocoat จาก FSRG ปี 2019 ทดสอบเสาเหล็ก 5 หน้าตัดในช่วง Hp/A 89–180 หน้าตัดที่มีค่าอยู่ในช่วงนี้อ่านความหนาจากตารางได้โดยตรง หน้าตัดที่ค่าเกินช่วง เช่น H 300×150 ในตัวอย่างที่ได้ 254 ต้องให้วิศวกรพิจารณาจากรายงานทดสอบว่าขยายผลได้หรือต้องเปลี่ยนแนวทาง ผลทดสอบฉบับสรุปดูได้ที่หน้ามาตรฐานและการรับรอง
ชั่วโมงทนไฟที่ต้องใช้เป็นแกนที่สองของตาราง และมาจากประเภทอาคารตามกฎกระทรวง อ่านวิธีเลือกได้ที่บทความสีกันไฟทนไฟได้กี่ชั่วโมง
ใช้ค่าเฉลี่ยของทั้งโครงการ เหล็กแต่ละหน้าตัดในโครงการเดียวกันมีค่าต่างกัน การใช้ค่าเดียวทั้งงานทำให้เหล็กตัวเล็กได้ความหนาไม่พอ ต้องคำนวณแยกตามหน้าตัดและตำแหน่งการใช้งาน แล้วอาจจัดกลุ่มเหล็กที่มีค่าใกล้กันเพื่อให้หน้างานทำตามได้
คิดเสาและคานด้วยสูตรเดียวกัน คานใต้พื้นรับความร้อน 3 ด้าน ถ้าคิดเป็น 4 ด้านจะได้ความหนาเกินจำเป็น ในทางกลับกัน คานที่ไม่มีพื้นปิดด้านบน เช่น โครงถักหลังคาโรงงาน ต้องคิด 4 ด้าน
ใช้พื้นที่หน้าตัดจากน้ำหนักต่อเมตรโดยไม่เปิดตาราง พื้นที่หน้าตัดหาได้จากน้ำหนักต่อเมตรหารด้วยความหนาแน่นเหล็ก 7,850 กก./ลบ.ม. แต่การเปิดตารางเหล็กมาตรฐานตรง ๆ ลดโอกาสผิดพลาดจากการปัดเศษ
แบบโครงสร้างเหล็กหรือรายการเหล็ก (steel schedule) ที่ระบุหน้าตัดของเสา คาน และโครงถักแต่ละตำแหน่งเป็นสิ่งที่ต้องมี หากแบบระบุว่าตำแหน่งใดมีพื้นคอนกรีตวางทับหรือมีผนังปิดข้าง ทีมวิศวกรจะคิดจำนวนด้านที่รับความร้อนให้ตรงตามนั้น
กรณีอาคารเดิมที่ไม่มีแบบ ใช้การวัดหน้าตัดจริงหน้างาน ความลึก ความกว้างปีก ความหนาปีกและเอว 4 ค่าต่อหน้าตัด แล้วเทียบกับตารางเหล็กมาตรฐาน บริการรับรองงานสีกันไฟของเราครอบคลุมการคำนวณค่า Hp/A ของทุกหน้าตัดในโครงการ กำหนดความหนาฟิล์ม และออกเอกสารรับรองโดยวุฒิวิศวกรโยธา
ส่งรายการเหล็กหรือแบบโครงสร้างที่ระบุหน้าตัดและตำแหน่งการใช้งาน พร้อมชั่วโมงทนไฟที่ต้องการ มาที่ทีมวิศวกร ทีมจะคำนวณค่า Hp/A ทุกหน้าตัด กำหนดความหนาฟิล์มและจำนวนเที่ยว แล้วเสนอราคากลับภายใน 24 ชั่วโมง โทร 086-339-4682 หรือแอด LINE
ใช้หลักการเดียวกัน Hp คือเส้นรอบรูปด้านนอกที่รับความร้อน A คือพื้นที่เนื้อเหล็กของหน้าตัดกลวง เหล็กกล่องผนังบางมักมีค่า Hp/A สูงกว่า H-beam ที่มีความลึกเท่ากัน
เปลี่ยน ด้านที่ถูกผนังทนไฟปิดไว้ไม่นับใน Hp แต่การหักด้านออกต้องมั่นใจว่าวัสดุที่ปิดทนไฟได้ตลอดเวลาที่ออกแบบ วิศวกรมักคิดแบบระมัดระวังโดยนับด้านนั้นด้วยเมื่อไม่แน่ใจ
ต้องให้วิศวกรตรวจรายงานทดสอบว่ามีข้อกำหนดการขยายผลไปยังค่าที่สูงกว่าหรือไม่ หากไม่มี แนวทางคือเปลี่ยนหน้าตัดเหล็กให้หนาขึ้น หรือใช้วัสดุกันไฟประเภทอื่นในตำแหน่งนั้น การเดาความหนาโดยไม่มีผลทดสอบรองรับใช้ยื่นขออนุญาตไม่ได้
ได้เป็นช่วงกว้าง เพราะยังไม่รู้ว่าพื้นที่ผิวนั้นมาจากเหล็กหน้าตัดแบบไหน พื้นที่ผิว 500 ตร.ม. จากเหล็ก H 400×400 กับจากเหล็ก H 300×150 ใช้สีต่างกันมาก

ผู้เชี่ยวชาญสีกันไฟ Neocoat & วัสดุกันไฟครบวงจร มาตรฐาน ISO 834 / ASTM E119 รับรองโดยวุฒิวิศวกรโยธา